VALTIS: zo breng je pijnklachten in kaart

Geschreven door Arno Bottse, MSc, fysiotherapeut (gespecialiseerd in sport en fitness) en beweegspecialist.

VALTIS is een manier om pijnklachten systematisch in kaart te brengen. De letters staan voor Voorgeschiedenis, Aard, Lokalisatie, Tijdsduur, Intensiteit en Samenhang. Door deze zes punten langs te lopen, krijg je een helder beeld van je klacht: waar het vandaan komt, wat het is en wat de pijn beïnvloedt. Dat helpt jou en je fysiotherapeut om de juiste aanpak te kiezen.

Als je pijn hebt, is het lastig om die goed te beschrijven. "Het doet gewoon pijn" helpt niemand verder. In dit artikel lees je hoe je met VALTIS je klacht zo beschrijft dat je er zelf meer grip op krijgt, en hoe je een consult bij een fysiotherapeut of arts beter voorbereidt.

Waarom pijn goed in kaart brengen?

Pijn is een signaal, maar het signaal zegt niet altijd precies wat er aan de hand is. Twee mensen met kniepijn kunnen een heel verschillend probleem hebben. Door gericht vragen te stellen over je pijn, ontstaat een patroon. Dat patroon vertelt veel meer dan een scan of een foto alleen.

Bij een goed gesprek over je klacht staat de fysiotherapeut vaak al halverwege de oplossing. VALTIS is de structuur die ik daarvoor gebruik.

De zes letters van VALTIS

V: Voorgeschiedenis

Hoe is het begonnen? Plotseling, bij een val of verkeerde beweging, of geleidelijk? Wat veranderde er in de weken ervoor: meer trainen, een nieuwe baan, andere schoenen? Heb je deze klacht eerder gehad? En zijn er andere aandoeningen, operaties of medicijnen die belangrijk zijn?

A: Aard

Hoe voelt de pijn? Zeurend, stekend, brandend, kloppend, tintelend, doof of krampend? De aard van de pijn geeft aanwijzingen over de oorzaak. Brandende pijn met tintelingen wijst bijvoorbeeld vaker op een geprikkelde zenuw, terwijl een zeurende pijn die bij bewegen erger wordt vaker bij spieren of gewrichten past.

L: Lokalisatie

Waar zit de pijn precies? Kun je het met één vinger aanwijzen, of is het een groter gebied? Straalt het uit, en zo ja waarheen? Uitstraling naar je been of arm kan wijzen op een zenuw die betrokken is.

T: Tijdsduur

Hoe lang heb je de klacht al? Een paar dagen, weken of maanden? En hoe verloopt de pijn over de dag: is het 's ochtends erger, na het werk, of 's nachts? Stijfheid in de ochtend die na een paar minuten bewegen verdwijnt, past bijvoorbeeld bij artrose.

I: Intensiteit

Hoe erg is de pijn op een schaal van 0 tot 10? Op zijn ergst, op zijn best en gemiddeld? Hoe beïnvloedt de pijn je dagelijks leven, je slaap, je werk en je sport?

S: Samenhang

Wat maakt de pijn erger en wat maakt het beter? Zitten, staan, lopen, bukken, traplopen, rust, warmte, beweging? En is er samenhang met andere factoren, zoals stress, slechte slaap of een drukke periode? Deze vraag laat vaak zien hoe je klacht zich verhoudt tot je draagkracht.

Waar sta je nu?

Schrijf voor je eigen klacht per letter een paar zinnen op. Gebruik het als een dagboekje: houd een week bij wat de pijn doet en wanneer. Vaak zie je dan zelf al verbanden die je eerder niet opvielen.

Waar wil je naartoe?

Het doel is een helder beeld van je klacht, zodat je gericht kunt werken aan herstel. Met dat beeld kun je kiezen: kan ik dit zelf aanpakken door mijn belasting aan te passen, of is het tijd om hulp te zoeken?

Wat is er voor nodig?

• Neem je VALTIS-aantekeningen mee naar je fysiotherapeut of huisarts. Je bespaart tijd en vergeet niets belangrijks.
• Kijk naar de samenhang. Wordt de pijn erger na een bepaalde activiteit of in drukke weken? Pas daar je belasting op aan. Lees ook Belasting en belastbaarheid: het verschil.
• Volg het verloop. Herhaal de intensiteit en samenhang na een paar weken. Zo zie je of je aanpak werkt.
• Let op alarmsignalen. Pijn met koorts, onverklaarbaar gewichtsverlies, toenemend krachtverlies of problemen met plassen of ontlasting vraagt altijd om snelle beoordeling door een arts.

Veelgestelde vragen

Waar staat VALTIS voor?

Voorgeschiedenis, Aard, Lokalisatie, Tijdsduur, Intensiteit en Samenhang.

Waarom vraagt een fysiotherapeut zoveel over mijn pijn?

Omdat het patroon van je pijn veel zegt over de oorzaak. Een goed gesprek is vaak het belangrijkste onderdeel van het onderzoek.

Kan ik VALTIS zelf gebruiken?

Ja. Het helpt je om je klacht beter te begrijpen en een consult voor te bereiden.

Heb ik een scan nodig om te weten wat er is?

Meestal niet. Bij veel klachten geeft een goed gesprek en lichamelijk onderzoek meer informatie dan een scan.

Over de auteur

Arno Bottse, MSc, is fysiotherapeut, gespecialiseerd in sport en fitness, en beweegspecialist. Hij is oprichter van SPC Groep in Diemen en bedenker van de Draagkracht Filosofie: een manier van kijken naar gezondheid als het vermogen van je lichaam en je leven om belasting te dragen. Vragen of een reactie op dit artikel? Mail Arno via abottse@spcgroep.nl.

Lees ook: Pijn tijdens het sporten: doorgaan of stoppen?